IJs historie

3000 jaar voor het begin van onze jaartelling kenden de Chinezen al ijs, al was dat 'oerijs' niet te vergelijken met ons huidige ijsje. Waarschijnlijk bestond het ijs van de oude Chinezen uit zoete, koude vruchtensappen die in de sneeuw van onderaardse sneeuwkelders werden bewaard.

Niemand minder dan Marco Polo beschreef in zijn dagboek al een ijsverkoper, die hij op straat in China zag. Perzen en Indiërs namen deze wijze van ijsbereiding over. Hun sharbates bestonden uit vruchtensappen met geschaafd ijs. Koning Salomon zou dergelijke sharbates met welbehagen hebben genoten.
Vele eeuwen voor onze jaar telling leerden de Grieken van de Feniciërs al hoe ijs bereid moest worden. De Griekse arts Hippocrates schreef het voor ter genezing van verschillende ziekten. Uiteraard kenden de Romeinen, levensgenieters als zij waren, het bestaan van ijs. Horatius, Vergilius en Plinius berichtten er reeds over.
In Pompeji werd de eerste ijssalon opgegraven. Waarschijnlijk waren de Romeinen de eersten die room- en vruchtenijs in de ons bekende vorm bereidden. Tijdens de ondergang van het Romeinse rijk en de volksverhuizing raakte de kunst van het ijsbereiden min of meer in de vergetelheid. Later brachten de Arabieren deze kunst terug naar Sicilië. Op grote hoogte blijft de sneeuw van de vulkaan Etna op beschutte plekken tot ver in juni liggen. Dat leverde genoeg basismateriaal voor de ijsbereiding.

Ook heden nog behoren de ijsspecialiteiten uit de Etna-plaatsen Catania, Acireale en Acitrezza tot de beste van Sicilië. Het merkwaardige feit dat de aartsbisschop van Catania tot op de dag van vandaag het recht heeft op alle sneeuw van de Etna, houdt zeker verband met deze ijstraditie. Waar diende de sneeuw immers anders voor dan voor de bereiding van ijs? Bij de uiteindelijke verbreiding van consumptie-ijs speelde Marco Polo eveneens een rol. Zo rond 1300 bracht hij van zijn reizen naar China recepten mee die alras hun weg vonden naar de Europese koningshuizen. Toen Catharina de Medici in 1533 trouwde met de latere Franse koning Hendrik II, nam zij een hele hofhouding van kameniersters en vooral koks mee naar Parijs; de franse keuken was toentertijd namelijk lang niet zo beroemd als nu.
Eigenlijk markeert deze Toskaanse import het begin van de Franse gastronomie. Onder de vele koks bevond zich ook een gelatiere, een ijsmaker die de ijsgerechten voor het bruiloftsdiner moest bereiden.

In de eerste helft van de zestiende eeuw ontdekte men ook dat door vermenging van ijs en zout lagere temperaturen ontstaan. Dat verlichtte het werk van de ijsmakers niet onaanzienlijk. De triomftocht van het consumptie-ijs begon in het midden van de zeventiende eeuw. De Siciliaan Francesco Procopio Coltelli opende rond die tijd in Parijs een ijssalon. Zijn succes was enorm en zijn Café Procope, dat vandaag de dag in de Rue de l'Ancienne Comédie onder de naam "Le Procope" nog altijd bestaat, werd in de kortste keren beroemd en inspireerde anderen zijn voetstappen te volgen.
In 1685 waren er in Parijs al circa 250 Limonadiers de Glaces de Fruits et de Fleurs, ijsbereiders dus, die ook een eigen gilde vormden.

Terzelfder tijd viel een ontwikkeling waar te nemen die het ijsbereiden een verdere impuls gaf: de uitvinding van de sorbetière, een soort roerwerk in een bak ijs. Tijdens het bevriezen wordt het ijs daarin tegelijkertijd met lucht verrijkt, wat een romige consistentie oplevert. Een paar zaken die de verdere verbreiding van consumptie-ijs ondersteunden, mogen niet onvermeld blijven. Aan het eind van de achttiende eeuw verscheen het eerste receptenboek voor consumptie-ijs, geschreven door Charles Mytilène. Hij kende al toepassingen van ijs voor bombes, charlottes en taarten. De koeltechniek die zich bedient van de verdamping van ammoniak, maakte het al in de eerste helft van de vorige eeuw mogelijk grote hoeveelheden ijs te vervaardigen en op te slaan. De eerste echte consumptie-ijsfabriek werd in 1851 in de USA geopend en enige tientallen jaren later kon men ook in Europa het eerste industrieel bereide consumptie-ijs kopen. De grote doorbraak kwam echter na de Tweede Wereldoorlog - niet in de laatste plaats door de invloed van de Amerikanen.               

Generaal Chassé

Een van Tiels grootste zonen, verdediger van de Citadel van Antwerpen. Op 18 maart 1765 werd te Tiel, in het huis Kalverbosch 4, geboren David Hendrik Chassé, zoon van de majoor Karel Johan Chassé.
Als telg van een echt militair geslacht werd ook de jonge David voor de krijgsdienst bestemd.

Reeds op tienjarige leeftijd diende hij als cadet bij het regiment van zijn vader en nauwelijks 16 jaar oud, kreeg hij zijn aanstelling tot 2e luitenant. Toen hij enkele jaren later onder patriottische invloeden kwam, nam hij zijn ontslag als officier in het leger van de Prins van Oranje, trad in dienst bij de patriotten, week met hen uit naar Frankrijk en trad in Franse krijgsdienst. Toen in 1794 de legers van Pichegru ons land binnenvielen, maakte de 29-jarige luitenant-kolonel Chassé als commandant van het 3e Bataljon Lichte Infanterie van de Brigade Daendels daar deel van uit.

Na de uitroeping van de Bataafse Republiek trad hij in dezelfde rang weer in Nederlandse dienst. Als kolonel maakte Chassé tal van Franse veldtochten mee, het bevel voerend over een geheel Franse divisie. Voor zijn dapper optreden werd hij benoemd tot Ridder in het Legioen van Eer. Bij het herstel van Neerlands onafhankelijkheid bood Chassé zijn diensten aan Koning Willem I aan. In de slag bij Waterloo stond hij als Luitenant-Generaal tegenover Keizer Napoleon en ook toen onderscheidde hij zich door moedige en beleidvolle daden. Op 30 juli 1815 ontving hij uit handen van de Prins van Oranje het Commandeurs-kruis der Militaire Willemsorde.

Het laatste grote wapenfeit van Generaal Chassé was de verdediging van de Citadel van Antwerpen in 1832. Koning Willem I had hem de opdracht gegeven, de citadel niet tot het uiterste te verdedigen. "Wanneer gij meent, dat er genoeg gedaan is voor eer en plicht, dan moet gij haar overgeven. Zijne Majesteit wil geen roekeloze opoffering van zovele braven en verlangt dat wanneer aan eer en plicht voldaan zal zijn, door hun gedrag aan oud-Nederland de duurzame achting van Europa zal verzekerd wezen, uw hooggeschat leven en kan het zijn dat van velen uwer dappere lotgenoten voor Hem en voor het dankbare Vaderland behouden blijve". Een Frans leger van vele tienduizenden omsingelde in November 1832 de Citadel, wier bezetting bestond uit 117 officieren en 3.750 minderen. Op 4 december begon een hels artilleriebombardement uit 85, later 130 vuurmonden. Een munitie-opslagplaats vloog in de lucht. Gebouwen vielen in puin, een der buitenforten kon door de Fransen worden bezet. Op 24 december oordeelde Generaal Chassé dat aan de opdracht des Konings voldaan was en bood een capitulatie aan. Van de bezetting waren toen 124 man gesneuveld, 359 gewond, 66 gevangen genomen. Chassé en zijn mannen werden als krijgsgevangenen naar Frankrijk afgevoerd; maar reeds na een half jaar in vrijheid gesteld.

Uit het metaal van een zestal veroverde Franse vuurmonden werd een medaille geslagen, de Citadel-medaille, welke uitgereikt werd aan alle deelnemers aan de verdediging der Citadel. Generaal Chassé is ook nog korte tijd lid van de Eerste Kamer geweest. In 1841 werd hij gepensioneerd, in 1849 overleed hij op 84-jarige leeftijd. Op de begraafplaats Ginneken vond hij de rust, welke hij tijdens zijn veelbewogen leven zo weinig had gekend. In de raadzaal van het gemeentehuis te Tiel ziet men in een vitrine de eretekenen en onderscheidingen welke de Generaal in zijn militaire loopbaan verwierf en welke hij aan zijn geboortestad vermaakte. Ook kan men er zijn olieverfportret bewonderen. Maar de Citadel-medaille zal men hier niet aantreffen. Deze siert het vaandel van het Regiment Zware Infanterie "Chassé " te Maastricht.